Kışta hareketsizlik karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor

Kış aylarında açık havada geçirilen sürenin azalması ve hareketsizlik, karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, bu dönemde karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.

Soğuk hava nedeniyle yürüyüşlerin azalması, uzun süre oturulması ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu alışkanlıklar karaciğer yağlanması riskini de yükseltebiliyor. Hastalık çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebiliyor; bazı kişilerde zamanla iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozis gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyor. Bu yüzden beslenme ve hareket alışkanlıklarının korunması kadar erken tanı ve düzenli takip de önem taşıyor.

Yağlanma nedir, neden risk oluşturur?

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesi anlamına geliliyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyip MASH olarak tanımlanan daha ciddi duruma dönüşebiliyor. Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da hareketsizlik ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketimi bu süreci kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar öne çıkan risk faktörleri arasında yer alıyor; şekerli içecekler ve gereğinden fazla kalori alımı da riski büyütebiliyor.

Yağlanmanın yalnızca yaşlılarda ya da kilolu kişilerde görüldüğü düşünülmemeli. Çocuk ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor, normal kilo ise riski tümüyle ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınıyor.

Belirtiler ve tanı

Yağlanma çoğu zaman belirgin şikayete yol açmıyor ve başka bir nedenle yapılan ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen fark ediliyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst bölümünde dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayet olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da başka metabolik risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden değerlendirilmesi öneriliyor.

Tanı ve takipte kan testleri ile ultrasona ek olarak FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler de kullanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi vererek fibrozis riskinin değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte yorumlanıyor. Gerekli görüldüğünde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisine başvurulabiliyor.

Beslenme ve porsiyon

Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne göre günlük enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketimi de kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat etmek, ilave şekeri sınırlamak ve sebze, baklagil ile yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer vermek gerekiyor.

Korunma için 7 öneri

Kontrollü kilo verilmesi öneriliyor; yaklaşık yüzde 5 kilo kaybının karaciğerdeki yağ miktarını azaltabileceği belirtiliyor, uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıpların iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabileceği ifade ediliyor. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta hareket, sağlık durumu uygunsa tercih edilmeli; dışarı çıkılamayan günlerde evde ya da kapalı alanda hareket edilebilir. Uzun süre oturmaktan kaçınılmalı ve gün içinde düzenli aralar verilmeli. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi durumlar doktor önerisindeki takip ve tedaviyle kontrol altında tutulmalı. Kilo verme ilaçları ve bitkisel takviyeler doktor önerisi olmadan kullanılmamalı, çünkü bazı ürünlerin karaciğer hasarına yol açabileceği belirtiliyor. Risk faktörü taşıyanların gerekli tetkikleri ertelememesi ve takip planını doktorla birlikte oluşturması öneriliyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı